Bảo quản và kho nguyên liệu dược liệu

Một lô dược liệu có thể mất phần lớn giá trị trong kho mà không có dấu hiệu nào nhìn thấy được. Khác với nông sản hỏng — mốc, đổi màu, có mùi — dược liệu suy giảm hoạt chất vẫn giữ nguyên vẻ ngoài. Đây là lý do khâu bảo quản ở nhóm này đáng chú ý hơn nhiều so với vẻ đơn giản của nó.

Bốn yếu tố làm hỏng dược liệu trong kho

Độ ẩm

Yếu tố số một. Dược liệu khô hút ẩm từ không khí, mềm ra, rồi mốc. Và trước khi mốc thấy được bằng mắt, hoạt chất đã bắt đầu suy giảm.

Kho cần kiểm soát độ ẩm không khí, và nguyên liệu không được để chạm sàn hay chạm tường — hai bề mặt này ẩm hơn phần còn lại của kho, đặc biệt vào mùa nồm.

Nhiệt độ

Nhiệt đẩy nhanh mọi phản ứng phân huỷ. Kho không cần lạnh, nhưng cần tránh nắng chiếu trực tiếp và tránh những chỗ tích nhiệt như sát mái tôn.

Ánh sáng

Nhiều hoạt chất và phần lớn sắc tố tự nhiên phân huỷ dưới ánh sáng. Đây là lý do dược liệu được lưu trong bao bì cản sáng hoặc trong khu vực tối, không xếp cạnh cửa sổ.

Côn trùng và động vật gây hại

Mọt tấn công dược liệu khô, đặc biệt các loại hạt và rễ. Kiểm soát bằng bịt kín khe hở, lưới chắn, sơ đồ đặt bẫy và sổ theo dõi ghi từng lần kiểm.

Bố trí kho

• Kê trên kệ hoặc pallet, cách sàn và cách tường, chừa lối đi để kiểm được mọi phía của mỗi khối hàng.
• Tách nhóm màu mùi mạnh khỏi nhóm trung tính — mùi lan trong kho cũng là một dạng nhiễm chéo.
• Kho nguyên liệu tách khỏi kho thành phẩm, không dùng chung.
• Mỗi khối hàng mang thẻ ghi tên, số lô, ngày nhập và ngày hết hạn lưu.

Nhập trước xuất trước

Nguyên tắc đơn giản và hay bị vi phạm vì lý do rất đời thường: lô mới xếp ở ngoài nên tiện lấy hơn.

Hệ quả là lô cũ nằm mãi phía trong, quá thời gian lưu hợp lý, rồi vào sản xuất khi hoạt chất đã suy giảm. Cách chặn không nằm ở nhắc nhở mà nằm ở bố trí: kệ cho lấy được từ phía cũ, và thẻ hàng ghi rõ ngày nhập để nhìn là thấy.

Thời gian lưu — chỉ tiêu nên đưa vào hợp đồng

Đây là điểm đáng chú ý nhất và cũng hay bị bỏ sót nhất khi đặt gia công dược liệu.

Hoạt chất giảm dần theo thời gian kể cả khi bảo quản đúng. Một lô nguyên liệu lưu quá lâu trước khi chế biến sẽ cho thành phẩm đạt mọi chỉ tiêu cảm quan và lý hoá, nhưng kém hơn hẳn về thứ mà sản phẩm thật sự bán.

Vì vậy nên ghi trong hợp đồng:

• Thời gian lưu tối đa của nguyên liệu trước khi vào sản xuất.
• Điều kiện lưu yêu cầu.
• Ngày thu hoạch hoặc ngày sơ chế của nguyên liệu, không chỉ ngày nhập kho.

Mục cuối là mục hay thiếu nhất: một lô nhập kho hôm nay có thể đã được thu hoạch từ rất lâu trước đó.

Bao bì lưu nguyên liệu

Bao bì lưu nguyên liệu không cần đẹp nhưng cần đúng chức năng: chắn ẩm, cản sáng, kín với côn trùng, và không thôi nhiễm.

Bao dứa và bao giấy thường không chắn ẩm — dùng được cho lưu ngắn ngày trong kho khô, không dùng được cho lưu dài. Với nhóm giá trị cao hoặc nhạy ẩm, nên chuyển sang bao bì có lớp chắn ngay khi nhập. Xem túi nhôm ghép.

Ghi lại điều kiện lưu

Nhiệt độ và độ ẩm kho được theo dõi và ghi lại theo chu kỳ. Bộ số liệu này đi vào hồ sơ lô, và là căn cứ để phân biệt vấn đề phát sinh từ nguyên liệu với vấn đề phát sinh từ chế biến khi có khiếu nại.

Xem hồ sơ lô và truy xuất nguồn gốc. Liên hệ 0915158444.