Công nghệ đóng gói là một trong các nhánh thuộc kiến thức gia công; trang nhóm nói về những gì áp dụng chung cho cả nhóm.
Tác nhân 1 — Hơi ẩm
Với hàng khô, đây là kẻ thù số một. Sản phẩm được sấy xuống độ ẩm mục tiêu sẽ luôn có xu hướng hút ẩm trở lại từ không khí cho tới khi cân bằng với môi trường.
Bao bì làm chậm quá trình đó, nhưng không có vật liệu nào chặn tuyệt đối. Mọi vật liệu đều cho hơi nước đi qua với một tốc độ nhất định; khác biệt chỉ là nhanh hay chậm. Đây là lý do hạn dùng của hàng khô luôn phải gắn với loại bao bì cụ thể — cùng một sản phẩm đóng trong hai loại bao khác nhau có hạn dùng thực tế khác nhau.
Hàng dạng bột hút ẩm nhanh hơn hàng dạng miếng vì diện tích bề mặt lớn hơn nhiều. Sản phẩm sấy thăng hoa còn hút mạnh hơn nữa vì cấu trúc xốp. Loại bao dùng tốt cho miếng sấy chưa chắc dùng được cho bột cùng hạn dùng.
Tác nhân 2 — Oxy
Oxy gây oxy hoá chất béo, làm mất mùi và sinh mùi ôi; đồng thời làm phai màu các sắc tố tự nhiên.
Sản phẩm nhiều dầu, nhiều chất béo hoặc có màu tự nhiên đậm là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất. Với nhóm này, khả năng chắn khí của bao bì quan trọng ngang hoặc hơn khả năng chắn ẩm.
Tác nhân 3 — Ánh sáng
Ánh sáng, đặc biệt là tia cực tím, phá huỷ nhiều sắc tố và một số hoạt chất nhạy sáng. Đây là tác nhân hay bị bỏ qua nhất vì hậu quả đến chậm và khó quy trách nhiệm.
Có một mâu thuẫn thực tế ở đây: bao bì trong suốt bán hàng tốt hơn vì người mua nhìn thấy sản phẩm, nhưng lại để ánh sáng đi qua. Sản phẩm bày trên quầy sáng nhiều tháng sẽ phai màu rõ rệt. Cách dung hoà thường là dùng bao bì có cửa sổ nhỏ thay vì trong suốt hoàn toàn, hoặc dùng hộp ngoài che sáng.
Tác nhân 4 — Tác động cơ học và côn trùng
Va đập trong vận chuyển làm vỡ sản phẩm giòn — vấn đề đặc biệt lớn với hàng sấy thăng hoa. Một lỗ thủng nhỏ do va chạm hoặc do côn trùng cắn thì vô hiệu hoá toàn bộ khả năng chắn ẩm và chắn khí của cả lớp bao.
Công nghệ đóng gói nhiều lớp: vì sao bao bì không thể chỉ một lớp
Không có vật liệu đơn nào làm tốt cả bốn việc trên, cộng thêm việc phải hàn kín được và in đẹp được. Nên bao bì thực phẩm hầu hết là cấu trúc nhiều lớp ghép lại, mỗi lớp một nhiệm vụ.
Lớp ngoài cùng chịu trách nhiệm về độ bền cơ học và bề mặt in. Lớp giữa là lớp chắn — chắn ẩm, chắn khí, chắn sáng. Lớp trong cùng tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm, phải đạt yêu cầu an toàn thực phẩm và phải hàn nhiệt được.
Khi so sánh báo giá bao bì, con số độ dày tổng không nói lên nhiều điều. Thứ quyết định là cấu trúc lớp — bao dày mà thiếu lớp chắn phù hợp vẫn kém hơn bao mỏng có cấu trúc đúng.
Ba kỹ thuật trong công nghệ đóng gói giúp kéo dài hạn dùng
Hút chân không. Rút không khí ra khỏi bao trước khi hàn, loại bỏ phần lớn oxy. Đơn giản và hiệu quả, nhưng không dùng được cho sản phẩm giòn hoặc dễ vỡ vì áp suất bên ngoài sẽ ép nát.
Đóng gói khí điều chỉnh. Thay không khí trong bao bằng hỗn hợp khí trơ. Giữ được hình dạng sản phẩm nên dùng được cho hàng giòn, đồng thời vẫn loại bỏ oxy. Chi phí cao hơn hút chân không.
Gói hút ẩm và gói hút oxy. Đặt trong bao để xử lý phần ẩm và oxy còn sót lại cũng như phần thấm vào theo thời gian. Rẻ và hiệu quả, thường dùng kèm hai kỹ thuật trên chứ không thay thế.
Mối hàn — điểm yếu khó thấy nhất của công nghệ đóng gói
Bao bì tốt tới đâu cũng vô nghĩa nếu mối hàn không kín. Vấn đề là mối hàn hở thường không nhìn thấy bằng mắt và chỉ lộ ra sau nhiều tuần, khi hàng đã ở kho hoặc quầy của người bán.
Ba nguyên nhân phổ biến: nhiệt độ hàn không đủ hoặc quá cao làm cháy lớp trong; có bột hoặc mảnh sản phẩm bám vào vùng hàn; và tốc độ dây chuyền quá nhanh so với thời gian hàn cần thiết.
Vì thế kiểm độ kín mối hàn theo tần suất trong lúc đóng gói là bước tiêu chuẩn, không phải bước tuỳ chọn.
Hạn dùng là kết quả của ba yếu tố, không phải một con số chọn tuỳ ý
Con số in trên nhãn cần căn cứ từ: độ ẩm và đặc tính sản phẩm, khả năng chắn của bao bì, và điều kiện bảo quản ghi trên nhãn.
Thay đổi bất kỳ yếu tố nào trong ba yếu tố đó thì hạn dùng phải tính lại. Đây là điểm hay bị bỏ qua khi doanh nghiệp đổi nhà cung cấp bao bì để tiết kiệm chi phí — sản phẩm không đổi, công thức không đổi, nhưng hạn dùng thực tế thì đã khác.
Liên quan tới công đoạn đóng gói
Cách công đoạn đóng gói vận hành tại nhà máy xem ở máy móc thiết bị; các chỉ tiêu kiểm trước khi xuất lô xem ở kiểm soát chất lượng.
Công nghệ đóng gói: chọn cấu trúc màng theo thứ sản phẩm sợ
| Sản phẩm sợ | Màng cần chặn | Kỹ thuật đi kèm |
|---|---|---|
| Hút ẩm, mất giòn | Hơi nước. | Gói hút ẩm; kiểm độ kín mối hàn kỹ. |
| Ôi hoá, mất mùi | Oxy. | Nạp khí trơ hoặc gói hút oxy; với cà phê thì thêm van một chiều. |
| Đổi màu, phân huỷ hoạt chất | Ánh sáng. | Màng có lớp chắn sáng hoặc bao bì tối màu. |
| Vỡ, vụn | Tác động cơ học. | Đệm khí trong gói; điều chỉnh cách xếp thùng. |
Phần lớn sản phẩm sợ nhiều hơn một thứ, và đó chính là lý do bao bì thực tế luôn là màng ghép nhiều lớp: mỗi lớp làm một việc, không có vật liệu đơn nào làm tốt cả bốn.
Khi trao đổi với nhà cung cấp bao bì, hãy nói sản phẩm sợ gì thay vì hỏi màng dày bao nhiêu. Độ dày không nói lên khả năng chặn; cấu trúc lớp mới nói lên điều đó.
Tài liệu đi sâu về công nghệ đóng gói
Những bài dưới đây đi vào chi tiết kỹ thuật mà trang này chỉ nêu ở mức nguyên tắc. Đọc trước khi gửi yêu cầu sẽ tiết kiệm được một vòng trao đổi.
- Đọc ký hiệu màng ghép: mỗi lớp chắn được gì
- Khí trơ, hút chân không và gói hút ẩm: ba cách khác nhau
- Kiểm độ kín mối hàn: bốn cách và khi nào dùng cách nào
Câu hỏi thường gặp về công nghệ đóng gói
Chọn màng đóng gói dựa trên tiêu chí nào?
Dựa trên thứ sản phẩm nhạy cảm: hơi nước, oxy hay ánh sáng. Hãy hỏi cấu trúc lớp màng chứ đừng hỏi độ dày — độ dày không nói lên khả năng chặn. Sản phẩm khô giòn cần chặn ẩm; sản phẩm chứa dầu cần chặn oxy; sản phẩm nhạy sáng cần lớp chắn sáng.
Vì sao sản phẩm hỏng trước hạn dùng ghi trên nhãn?
Ba nguyên nhân theo thứ tự phổ biến: màng không chặn đủ thứ cần chặn, mối hàn hở một điểm mắt thường không thấy, và hạn dùng được đặt bằng ước đoán chứ không bằng lưu mẫu theo thời gian.
Kiểm độ kín mối hàn bằng cách nào?
Có nhiều phương pháp, phổ biến nhất là ngâm nước có tạo chênh áp để phát hiện bọt khí, và kiểm bằng cách bóc mối hàn để xem độ dính. Nhà máy có quy trình kiểm mối hàn là nhà máy từng bị lô hỏng vì lý do này — đó là dấu hiệu tốt.
Gói hút ẩm và nạp khí trơ có cần thiết không?
Cần với sản phẩm nhạy ẩm hoặc nhạy oxy. Cả hai đều làm tăng chi phí trên mỗi gói và đều rẻ hơn nhiều so với một lô bị trả về. Với sản phẩm sấy thăng hoa thì gần như bắt buộc, vì cấu trúc xốp hút ẩm rất nhanh.