Nội dung dưới đây chỉ bàn riêng kiến thức gia công mỹ phẩm. Quy trình, chi phí và hồ sơ áp dụng cho cả kiến thức gia công nằm ở trang nhóm.
Nhũ tương trong công thức mỹ phẩm: hai kiểu, hai cảm giác trên da
Một nhũ tương là hệ trong đó một chất lỏng được phân tán thành các giọt rất nhỏ trong một chất lỏng khác. Chất nhũ hoá đứng ở ranh giới giữa hai pha để giữ trạng thái đó.
Dầu trong nước — các giọt dầu phân tán trong nền nước. Đây là kiểu phổ biến nhất, cho cảm giác nhẹ, thấm nhanh, không bóng nhờn. Phần lớn sữa dưỡng và kem ban ngày thuộc kiểu này.
Nước trong dầu — ngược lại, các giọt nước phân tán trong nền dầu. Cảm giác đặc và giàu hơn, tạo lớp màng giữ ẩm bền hơn, ít bị rửa trôi. Thường dùng cho kem dưỡng đêm, sản phẩm cho da rất khô, và sản phẩm cần chịu nước.
Điều đáng chú ý: cùng một danh sách thành phần có thể tạo ra hai kiểu nhũ tương khác nhau, tuỳ vào tỷ lệ hai pha, loại chất nhũ hoá và cách chế tạo. Đây là lý do công thức mỹ phẩm không thể sao chép chỉ từ bảng thành phần trên nhãn — cách làm quyết định không kém gì thành phần.
Hệ bảo quản trong công thức mỹ phẩm là bắt buộc, không phải tuỳ chọn
Mỹ phẩm có nước là môi trường lý tưởng cho vi sinh vật phát triển. Sản phẩm lại được người dùng mở ra, chạm tay vào, và dùng dần trong nhiều tháng ở nhiệt độ phòng — điều kiện gần như tệ nhất có thể hình dung về mặt vi sinh.
Vì vậy mọi sản phẩm có chứa nước đều cần hệ bảo quản. Đây là điểm cần nói rõ vì thị trường có xu hướng coi "không chất bảo quản" là ưu điểm: một sản phẩm chứa nước không có hệ bảo quản hiệu quả là sản phẩm không an toàn, chứ không phải sản phẩm lành tính hơn.
Có hai hướng thực sự tránh được chất bảo quản. Một là công thức khan hoàn toàn — chỉ gồm dầu, sáp và bột, không có nước, nên vi sinh vật không phát triển được. Hai là bao bì kín một chiều không cho không khí và tay tiếp xúc với phần sản phẩm còn lại, kết hợp hạn dùng sau mở nắp rất ngắn.
Hiệu quả của hệ bảo quản không suy ra được từ lý thuyết mà phải kiểm chứng bằng phép thử thách vi sinh: chủ động đưa vi sinh vật vào sản phẩm rồi theo dõi chúng có bị tiêu diệt theo thời gian hay không.
Độ ổn định: điều chỉ thời gian mới trả lời được
Một nhũ tương đẹp ngay sau khi chế tạo chưa nói lên điều gì. Câu hỏi thật là nó còn như vậy sau bao lâu, và trong những điều kiện nào.
Các dấu hiệu mất ổn định thường gặp: tách lớp — hai pha trở về trạng thái riêng biệt; đổi màu hoặc đổi mùi — dấu hiệu của oxy hoá thành phần dầu; thay đổi độ đặc theo thời gian; và tách nước thành các giọt nhỏ trên bề mặt.
Đánh giá độ ổn định thường gồm ba nhóm thử nghiệm: ở điều kiện thường theo dõi dài hạn, ở nhiệt độ cao để dự đoán nhanh xu hướng, và thử chu kỳ nóng lạnh — luân phiên giữa hai mức nhiệt để mô phỏng điều kiện vận chuyển và bảo quản thực tế.
Phép thử thứ ba thường khắc nghiệt nhất và phát hiện được những vấn đề mà hai phép kia bỏ sót.
pH — thông số nhỏ chi phối cả công thức mỹ phẩm
Độ pH của sản phẩm ảnh hưởng tới ba thứ cùng lúc, và đây là chỗ nhiều công thức mắc kẹt.
Sự tương thích với da — bề mặt da có độ pH hơi axit, và sản phẩm lệch quá xa khỏi khoảng đó có thể gây khó chịu.
Độ bền của hoạt chất — nhiều hoạt chất chỉ ổn định trong một khoảng pH hẹp, ngoài khoảng đó thì phân huỷ nhanh.
Hiệu lực của hệ bảo quản — nhiều chất bảo quản chỉ hoạt động tốt trong khoảng pH nhất định.
Ba yêu cầu này không phải lúc nào cũng trùng khoảng với nhau. Khi chúng xung đột, người làm công thức buộc phải chọn ưu tiên hoặc đổi sang thành phần khác — và đó là lý do phát triển công thức mỹ phẩm hiếm khi là việc cộng các thành phần tốt lại với nhau.
Khung pháp lý riêng của ngành gia công mỹ phẩm
Mỹ phẩm không nằm cùng khung quản lý với thực phẩm. Thủ tục lưu hành, yêu cầu ghi nhãn, và đặc biệt là giới hạn về công dụng được phép công bố đều theo quy định riêng.
Điểm cần lưu ý nhất là ranh giới giữa mỹ phẩm và thuốc. Mỹ phẩm tác động lên bề mặt và nhằm mục đích làm sạch, làm thơm, thay đổi diện mạo hoặc bảo vệ. Công bố công dụng điều trị bệnh sẽ đẩy sản phẩm sang nhóm khác với khung quản lý hoàn toàn khác — và đây là vi phạm phổ biến nhất trong quảng cáo mỹ phẩm.
Mỗi thành phần cũng phải nằm trong danh mục được phép sử dụng, và một số thành phần chỉ được dùng trong giới hạn nồng độ hoặc chỉ cho một số dạng sản phẩm nhất định.
Về phạm vi của nhà máy
Cần nói rõ để bạn đọc không hiểu nhầm: bốn chứng nhận hiện có của nhà máy HCN Pharma — ISO 9001:2015, ISO 22000:2018, HACCP theo CODEX và GMP TCVN 5603:2023 — có phạm vi áp dụng gồm nông sản sấy, bột gia vị và sản phẩm từ thảo dược. Nhóm mỹ phẩm nằm ngoài phạm vi này.
Chuyên mục này vì vậy là nội dung kiến thức tham khảo. Phần nhà máy tham gia được với ngành mỹ phẩm là ở khâu nguyên liệu thuộc thế mạnh — bột, dịch chiết và cao từ nông sản hoặc thảo dược dùng làm thành phần. Cách đọc dòng phạm vi trên một tờ chứng nhận trình bày tại chứng nhận nhà máy.
Câu hỏi thường gặp về công thức mỹ phẩm
Bảng thành phần INCI đọc thế nào?
Các thành phần được xếp theo thứ tự tỷ lệ giảm dần, nên vị trí của một thành phần trong danh sách nói khá rõ về tỷ lệ thật của nó. Đây là lý do câu quảng cáo "giàu chiết xuất thiên nhiên" thường bị chính bảng thành phần trên nhãn phản bác.
Vì sao mỹ phẩm có nước bắt buộc phải có hệ bảo quản?
Vì sản phẩm sẽ được mở nắp, chạm tay và dùng dần trong nhiều tháng ở nhiệt độ phòng. Không có hệ bảo quản hiệu quả nghĩa là không an toàn, chứ không phải lành tính hơn. Chỉ hai hướng thực sự tránh được: công thức khan hoàn toàn, hoặc bao bì kín một chiều kèm hạn dùng sau mở nắp rất ngắn.
Kiểm độ ổn định mỹ phẩm gồm những phép nào?
Ba phép tối thiểu: thử ổn định cấp tốc ở nhiệt độ cao để ước lượng tuổi thọ, thử chu kỳ nóng lạnh để phát hiện tách lớp và kết tinh, và thử thách vi sinh để xác nhận hệ bảo quản khống chế được vi sinh vật.
Mỹ phẩm được ghi công dụng tới đâu?
Mỹ phẩm tác động lên bề mặt nhằm làm sạch, làm thơm, thay đổi diện mạo hoặc bảo vệ. Ghi công dụng điều trị bệnh đẩy sản phẩm sang nhóm quản lý khác và biến hồ sơ đang có thành hồ sơ sai — đây là lỗi bị xử lý nhiều trong hậu kiểm.