Đo cỡ hạt và cách đọc kết quả

“Bột mịn 100 lưới” là câu hay xuất hiện trong yêu cầu đặt hàng, và nó không phải một chỉ tiêu đo được. Bài này giải thích vì sao, và viết lại nó thành thứ hai bên nghiệm thu được.

Vì sao một con số không đủ

Không máy nghiền nào cho ra các hạt bằng nhau. Đầu ra luôn là một phân bố: một ít hạt to, một ít rất nhỏ, phần lớn ở giữa.

Nói “100 lưới” là chỉ nói về một mốc trong phân bố đó, mà không nói bao nhiêu phần trăm khối lượng đạt mốc ấy. Hai lô cùng “100 lưới” có thể một lô 95% lọt và lô kia 60% lọt — hai sản phẩm khác hẳn nhau khi pha.

Hai cách đo

Rây phân tách — cách dùng trên sàn sản xuất

Lấy mẫu đại diện, rây qua bộ lưới nhiều tầng, cân từng phần còn lại trên mỗi tầng, tính phần trăm khối lượng ở mỗi dải.

Được: làm được ngay tại xưởng, chi phí thấp, kết quả là khối lượng thật nên khớp với cách hàng được bán.

Hạn chế: không xuống được dải rất mịn, và bột dính hoặc ẩm sẽ bít lưới làm sai kết quả.

Tán xạ laser — cách dùng trong phòng thí nghiệm

Cho hạt đi qua chùm sáng và tính cỡ từ cách ánh sáng bị lệch.

Được: xuống được dải rất mịn, cho đường phân bố đầy đủ.

Hạn chế: cần gửi mẫu ra ngoài, tốn tiền và thời gian, nên không dùng để kiểm từng lô.

Đọc D10, D50, D90

Kết quả tán xạ laser thường tóm tắt bằng ba con số:

• D50 — cỡ mà 50% khối lượng nhỏ hơn nó. Đây là “cỡ hạt trung bình” theo nghĩa thường dùng.
• D90 — 90% khối lượng nhỏ hơn nó. Nói về phần thô nhất.
• D10 — 10% khối lượng nhỏ hơn nó. Nói về phần mịn nhất.

Khoảng cách giữa D10 và D90 cho biết phân bố hẹp hay rộng. Hai lô cùng D50 nhưng một lô D90 cao hơn nhiều nghĩa là lô đó có nhiều hạt thô lẫn vào — và người dùng cuối sẽ thấy khác biệt đó khi pha.

Vì sao phải quan tâm cả phần quá mịn

Hầu hết yêu cầu chỉ ghi giới hạn thô. Nhưng phần quá mịn gây ba vấn đề thật:

Bột quá mịn bám thành phễu và tạo vòm, làm máy đóng gói định lượng lúc thiếu lúc thừa. Bụi mịn lọt vào đường hàn gây rò gói. Và diện tích bề mặt lớn hơn nghĩa là hút ẩm nhanh hơn, vón sớm hơn.

Viết lại yêu cầu cho đo được

Thay vì “bột mịn 100 lưới”, viết:

Không thấp hơn X% khối lượng lọt qua lưới N; không quá Y% khối lượng lọt qua lưới M. Xác định bằng rây phân tách và cân từng phần, mẫu lấy ở ba vị trí trong lô.

Ba thành phần bắt buộc: đại lượng, con số, và phương pháp xác định. Thiếu phần cuối là chỗ tranh cãi mở ra ở khâu nghiệm thu.

Cách nhanh nhất để chốt các con số này không phải tra bảng, mà là nghiền thử mẫu của Quý khách rồi lấy chính kết quả đo làm mốc. Xem xưởng gia công bột hoặc gọi 0915158444.