Gia công chiết xuất thảo dược là tách nhóm hoạt chất mong muốn ra khỏi dược liệu thô rồi cô đặc lại thành dạng bột hoặc lỏng có hàm lượng xác định. Điểm khác biệt với cao dược liệu thông thường nằm ở chữ xác định: chiết xuất chuẩn hoá cam kết một con số hàm lượng, còn cao thường chỉ cam kết tỷ lệ cô đặc.
Khác biệt đó nghe nhỏ nhưng quyết định giá bán của sản phẩm cuối. Một viên nang ghi “chiết xuất cà gai leo” và một viên nang ghi “chiết xuất cà gai leo chuẩn hoá 10% saponin” là hai sản phẩm ở hai phân khúc, dù nguyên liệu gốc giống nhau.
Chiết xuất thường và chiết xuất chuẩn hoá
Chiết xuất thường
Chiết theo một quy trình cố định, thu được cái gì thì lấy cái đó. Hàm lượng hoạt chất dao động theo lô nguyên liệu — mùa này khác mùa kia, vùng này khác vùng kia. Rẻ hơn, đơn giản hơn, và đủ dùng cho phần lớn sản phẩm phổ thông.
Chiết xuất chuẩn hoá
Chiết rồi điều chỉnh để đạt một hàm lượng hoạt chất mục tiêu, thường bằng cách pha loãng với tá dược trơ hoặc phối trộn giữa các mẻ. Mỗi lô đều được kiểm để xác nhận đạt con số cam kết. Đắt hơn rõ rệt, nhưng đó là thứ cho phép Quý khách ghi con số lên nhãn.
Chọn hướng nào phụ thuộc vào việc Quý khách có định công bố hàm lượng hay không. Đã định công bố thì phải chuẩn hoá — vì con số trên nhãn phải kiểm nghiệm ra được, ở mọi lô, trong suốt hạn dùng.
Dung môi quyết định Quý khách lấy được gì
Đây là chỗ kỹ thuật nhất và cũng là chỗ phân biệt đơn vị gia công có nghề với đơn vị chỉ có nồi.
Mỗi nhóm hoạt chất tan trong một loại dung môi khác nhau. Chiết bằng nước lấy được đường, chất nhầy, một số glycosid; chiết bằng cồn nồng độ cao lấy được nhựa, tinh dầu, một số alcaloid; hỗn hợp cồn – nước theo tỷ lệ trung gian lấy được phổ rộng hơn. Chọn sai dung môi thì hoạt chất Quý khách cần vẫn nằm nguyên trong bã — và Quý khách trả tiền cho một mẻ chiết không lấy được thứ mình muốn.
Vì thế bước đầu tiên của mọi đơn chiết xuất ở chỗ chúng tôi là xác định rõ: Quý khách muốn chiết nhóm hoạt chất nào. Trả lời được câu đó thì mọi thông số còn lại suy ra được.
Quy trình gia công chiết xuất
- Xác định hoạt chất mục tiêu và phương pháp kiểm nghiệm sẽ dùng để đo nó.
- Kiểm nguyên liệu — hàm lượng hoạt chất trong nguyên liệu quyết định hiệu suất và giá thành. Nguyên liệu nghèo hoạt chất thì chiết bao nhiêu cũng không ra chiết xuất đậm.
- Chiết — chọn dung môi, tỷ lệ, nhiệt độ, thời gian, số lần.
- Lọc, tinh chế — loại tạp chất không mong muốn. Bước này quyết định độ sạch của chiết xuất.
- Cô và sấy — về dạng bột hoặc lỏng theo yêu cầu. Sấy phun cho bột tơi, dễ đóng viên; cô chân không cho cao lỏng giữ hoạt chất tốt hơn.
- Chuẩn hoá — nếu đơn hàng yêu cầu, điều chỉnh về hàm lượng mục tiêu.
- Kiểm nghiệm lô — hàm lượng, độ ẩm, dung môi tồn dư, vi sinh, kim loại nặng.
Chỉ tiêu dung môi tồn dư là chỉ tiêu riêng của nhóm chiết xuất mà cao thường không có. Nếu chiết bằng cồn, phần cồn còn lại trong sản phẩm phải nằm dưới ngưỡng cho phép. Đây là chỉ tiêu nên có trong hợp đồng.
Chi phí: vì sao chiết xuất đắt hơn cao nhiều
- Nguyên liệu nhiều hơn trên một đơn vị thành phẩm. Chiết xuất đậm đặc nghĩa là cần nhiều dược liệu hơn cho cùng một kilogam sản phẩm.
- Dung môi. Cồn có chi phí và có hao hụt, kể cả khi thu hồi.
- Kiểm nghiệm hàm lượng. Đo hoạt chất tốn kém hơn nhiều so với đo độ ẩm hay vi sinh, và phải đo từng lô.
- Hao hụt trong tinh chế. Càng sạch càng mất nhiều.
Khi so báo giá, hãy so trên cùng hàm lượng hoạt chất, không so trên kilogam. Một kilogam chiết xuất 5% và một kilogam chiết xuất 10% chênh giá là đúng, và quy về hoạt chất thì có khi cái đắt hơn lại rẻ hơn.
Sai lầm thường gặp
Công bố hàm lượng cao hơn thực tế đo được
Sai lầm nặng nhất và cũng phổ biến nhất. Con số trên nhãn phải đúng ở mọi lô và trong suốt hạn dùng — nghĩa là phải trừ hao phần suy giảm theo thời gian. Công bố sát mép thì chỉ cần một lô suy giảm nhẹ là thành sai lệch so với công bố.
Đổi nhà cung cấp nguyên liệu mà không kiểm lại
Cùng tên dược liệu nhưng vùng trồng khác, mùa vụ khác thì hàm lượng hoạt chất khác. Quy trình chiết giữ nguyên mà nguyên liệu đổi thì chiết xuất ra khác — và Quý khách chỉ biết khi có kết quả kiểm nghiệm.
Không hỏi về dung môi tồn dư
Nhiều khách chỉ quan tâm hàm lượng hoạt chất mà quên chỉ tiêu này. Với sản phẩm dùng đường uống, đây là chỉ tiêu an toàn, không phải chỉ tiêu chất lượng — bỏ qua là bỏ qua nhầm chỗ.
Dung môi và hệ quả của việc chọn dung môi
Chiết xuất là việc dùng dung môi kéo hoạt chất ra khỏi nguyên liệu. Dung môi được chọn quyết định ba thứ cùng lúc: nhóm hoạt chất nào được kéo ra, chi phí, và yêu cầu về xử lý dư lượng dung môi trong thành phẩm.
Nước là dung môi rẻ nhất, an toàn nhất và không để lại vấn đề dư lượng. Nó kéo được nhóm hoạt chất tan trong nước, và với nhiều loại dược liệu truyền thống thì đó chính là nhóm cần thiết — vì cách dùng dân gian vốn là sắc với nước.
Cồn thực phẩm kéo được thêm nhóm hoạt chất mà nước không kéo nổi, nên cho hiệu suất cao hơn với nhiều loại nguyên liệu. Đổi lại, thành phẩm cần công đoạn loại dung môi và cần kiểm soát dư lượng — thêm công đoạn, thêm chỉ tiêu kiểm nghiệm.
Hỗn hợp nước và cồn theo tỷ lệ nhất định là hướng phổ biến nhất trong thực tế, vì nó cho phép điều chỉnh để kéo đúng nhóm hoạt chất mong muốn.
Điểm cần nhớ: không có dung môi tốt nhất, chỉ có dung môi phù hợp với hoạt chất Quý khách nhắm tới. Đây là lý do chúng tôi hỏi Quý khách muốn giữ nhóm hoạt chất nào trước khi chọn phương án chiết.
Hiệu suất chiết và tỷ lệ thu hồi
Đây là con số phải biết trước khi tính giá thành, và là con số nhiều khách bỏ qua.
Một tấn dược liệu khô cho ra bao nhiêu kilogam cao phụ thuộc vào loại nguyên liệu, dung môi, số lần chiết và độ đặc của cao mục tiêu. Tỷ lệ này chênh lệch rất lớn giữa các loại dược liệu — nên không thể suy con số của loại này sang loại khác.
Với nguyên liệu chưa từng làm, chúng tôi đề nghị chạy một mẻ nhỏ để đo tỷ lệ thu hồi thực tế trước khi cam kết sản lượng lớn. Báo một con số ước lượng rồi để Quý khách phát hiện sai ở lô chính là cách làm chúng tôi tránh.
Cao đặc, cao khô hay cao lỏng
Sau khi chiết, dịch chiết được cô đặc tới độ khác nhau và mỗi dạng phục vụ mục đích khác nhau.
Cao lỏng giữ được nhiều thành phần dễ bay hơi nhất nhưng nặng, cồng kềnh, khó bảo quản và có hạn dùng ngắn hơn.
Cao đặc là dạng trung gian, thường dùng làm nguyên liệu cho sản phẩm dạng lỏng hoặc dạng thạch.
Cao khô tiện nhất cho việc bào chế thành viên và bột, nhẹ nhất khi vận chuyển, hạn dùng dài nhất. Đổi lại có thêm công đoạn sấy và có thể mất một phần thành phần nhạy nhiệt trong quá trình đó. Xem thêm ở trang gia công dược liệu.
Ba sai lầm thường gặp
Chọn dung môi theo giá thay vì theo hoạt chất
Dung môi rẻ nhất có thể không kéo ra được nhóm hoạt chất mà sản phẩm của Quý khách dựa vào.
Tính giá thành theo giá dược liệu mà bỏ qua tỷ lệ thu hồi
Một tấn nguyên liệu ra rất ít cao. Không nắm con số này là tính sai giá vốn ngay từ đầu.
Chốt sản lượng lớn với nguyên liệu chưa từng chiết
Hiệu suất chiết chênh lệch lớn giữa các loại. Chạy mẻ nhỏ để đo thật rẻ hơn nhiều so với sai ở lô chính.
Chi phí một đơn chiết xuất
- Nguyên liệu — tính theo khối lượng dược liệu khô đưa vào, không theo khối lượng cao thu được.
- Dung môi — nước rẻ nhất; cồn thực phẩm tốn hơn và kéo theo công đoạn loại dung môi.
- Công chiết và cô đặc — số lần chiết càng nhiều thì hiệu suất càng cao nhưng công càng lớn.
- Công sấy nếu làm cao khô.
- Kiểm nghiệm — thêm chỉ tiêu dư lượng dung môi nếu dùng cồn.
- Bao bì và bảo quản — cao lỏng và cao đặc cần điều kiện bảo quản chặt hơn cao khô.
Khi so báo giá giữa các đơn vị, hãy so trên một kilogam cao thành phẩm ở cùng độ đặc, không so trên một tấn nguyên liệu đưa vào — vì hiệu suất chiết khác nhau thì hai con số đó cho hai kết luận trái ngược.
Chuẩn bị gì trước khi đặt chiết xuất
Chiết xuất là dịch vụ mà báo giá phụ thuộc nhiều thông số, nên bốn thông tin sau giúp rút ngắn đáng kể vòng trao đổi:
- Loại dược liệu và nhóm hoạt chất Quý khách nhắm tới — quyết định dung môi và số lần chiết.
- Dạng cao cần — lỏng, đặc hay khô, và độ đặc mục tiêu.
- Cao dùng làm gì tiếp — bào chế viên, làm sản phẩm dạng lỏng, hay bán làm nguyên liệu.
- Có cần ghi hàm lượng hoạt chất trên nhãn không — nếu có thì cần chuẩn hoá và kiểm nghiệm tương ứng, ảnh hưởng cả chi phí lẫn tiến độ.
Trình tự một dự án gia công
- Đánh giá khả thi — kỹ thuật, pháp lý và kinh tế ở sản lượng dự kiến.
- Làm mẫu — thử ở đúng bối cảnh người dùng cuối sẽ dùng.
- Chốt mẫu chuẩn và bảng chỉ tiêu nghiệm thu.
- Kiểm nghiệm và hồ sơ, đặt bao bì song song.
- Sản xuất và bàn giao kèm hồ sơ lô, mẫu lưu.
Quy mô và giới hạn
Chúng tôi nói cả phần giới hạn: sản lượng tối thiểu tính theo dung tích mẻ, nên đơn quá nhỏ so với thiết bị sẽ đội giá trên kilogam. Ngược lại đơn lặp lại theo tháng cho giá tốt hơn vì chi phí chuyển đổi dây chuyền được phân bổ. Con số cụ thể chúng tôi báo cùng báo giá.
Công bố sản phẩm: làm gì và mất bao lâu
Với thực phẩm thường, Quý khách nộp hồ sơ tự công bố và lưu thông được ngay. Với sản phẩm công bố công dụng sức khoẻ thì phải chờ giấy tiếp nhận, thời gian tính bằng tháng. Cả hai theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP; biểu mẫu tại Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế.
Liên hệ đặt gia công chiết xuất thảo dược
Quý khách liên hệ với chúng tôi kèm định hướng sản phẩm, quy cách đóng gói và sản lượng dự kiến để nhận báo giá.
Hotline: 0915158444 – Email: info@giacong.vn
Chúng tôi nhận đơn gia công trên toàn quốc. Địa chỉ nhà máy và văn phòng xem ở trang liên hệ.
Xem thêm: kiến thức gia công, gia công kho quẹt, gia công sốt tartar, gia công sốt Mayonnaise.
Câu hỏi thường gặp về gia công chiết xuất thảo dược
Chiết xuất chuẩn hoá có bắt buộc không?
Không bắt buộc về mặt pháp lý nếu Quý khách không công bố hàm lượng. Nhưng nếu nhãn ghi một con số hàm lượng thì con số đó phải kiểm nghiệm ra được ở mọi lô — tức là trên thực tế Quý khách cần chuẩn hoá.
Chiết xuất dạng bột và dạng lỏng, nên chọn dạng nào?
Dạng bột nếu sản phẩm cuối là viên nang, viên nén hoặc bột pha. Dạng lỏng nếu sản phẩm cuối là nước uống hoặc siro. Dạng bột nhẹ, dễ bảo quản và vận chuyển hơn, nhưng thêm một công đoạn sấy nên đắt hơn.
Tôi có thể dùng nguyên liệu của mình không?
Được, và với chiết xuất thì việc này càng đáng làm nếu Quý khách kiểm soát được vùng trồng — vì hàm lượng hoạt chất trong nguyên liệu quyết định phần lớn giá thành. Chúng tôi kiểm đầu vào và báo lại hàm lượng trước khi chiết.
Một đơn chiết xuất mất bao lâu?
Phụ thuộc số lần chiết, việc có chuẩn hoá hay không và thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm. Khâu kiểm nghiệm hàm lượng thường là khâu chờ lâu nhất, nên nếu Quý khách có mốc ra hàng cố định thì hãy nói ngay từ đầu để chúng tôi xếp lịch ngược lại.
Chiết xuất có bảo mật công thức không?
Có. Quy trình chiết dựng riêng cho Quý khách thuộc về Quý khách, không dùng cho khách khác. Chi tiết ở trang bảo mật công thức và sở hữu trí tuệ.
Người chịu trách nhiệm nội dung
Quang Khải — Giám đốc kinh doanh tại Công ty Cổ phần HCN Pharma. Phụ trách tư vấn kỹ thuật và rà soát nội dung về năng lực gia công, công nghệ sấy và hồ sơ công bố sản phẩm trên Giacong.vn. Liên hệ: 0915158444.
